مجازات خرید مال مسروقه طبق ماده ۶۶۲ کتاب تعزیرات، حبس از شش ماه تا سه سال و تا ۷۴ ضربه شلاق است؛ این مجازات تنها زمانی اعمال می‌شود که خریدار از سرقتی بودن مال آگاه بوده یا قرائنی اطمینان‌آور او را به این آگاهی رسانده باشد. این پرسش معمولاً برای کسی پیش می‌آید که به سبب خرید گوشی، طلا یا خودرو احضار شده یا مال خود را نزد دیگری یافته است.
نکات اصلی مجازات خرید مال مسروقه
- معامله‌گر حرفه‌ای: کسی که معامله مال دزدی را حرفه خود کرده باشد، به حداکثر مجازات محکوم می‌شود.
- علم خریدار شرط است: خرید مال سرقتی بدون اثبات آگاهی خریدار جرم نیست.
- قابل گذشت نیست: رضایت مالباخته پرونده را مختومه نمی‌کند و تنها در میزان مجازات اثر دارد.
- مال به مالک بازمی‌گردد: خریدار بی‌گناه نیز مال را پس می‌دهد، اما می‌تواند پول خود را از فروشنده مطالبه کند.
مجازات خرید مال مسروقه چیست؟
خریدار آگاه مال مسروقه طبق ماده ۶۶۲ کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی هم‌زمان به حبس و شلاق محکوم می‌شود؛ این ماده مقرر می‌دارد:
هر کس با علم و اطلاع یا با وجود قرائن اطمینان‌آور به این که مال در نتیجه ارتکاب سرقت به دست آمده است آن را به نحوی از انحاء تحصیل یا مخفی یا قبول نماید یا مورد معامله قرار دهد به حبس از شش ماه تا سه سال و تا (۷۴) ضربه شلاق محکوم خواهد شد. در صورتی که متهم معامله اموال مسروقه را حرفه خود قرار داده باشد به حداکثر مجازات در این ماده محکوم می‌گردد.
قانون مجازات اسلامی، کتاب پنجم تعزیرات، ماده ۶۶۲ در پایگاه مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی
اجزای مجازات این ماده عبارتند از:
| موضوع | حکم ماده ۶۶۲ |
|---|---|
| حبس تعزیری | شش ماه تا سه سال |
| شلاق تعزیری | تا ۷۴ ضربه |
| درجه جرم | درجه پنج |
درجه این جرم طبق تبصره ۲ ماده ۱۹ قانون مجازات اسلامی و بر پایه حداکثر حبس آن، یعنی سه سال، تعیین شده است.
آیا جرم خرید مال مسروقه قابل گذشت است؟
خیر، جرم خرید مال مسروقه قابل گذشت نیست؛ ماده ۱۰۴ قانون مجازات اسلامی جرایم قابل گذشت را به‌صورت حصری فهرست کرده و ماده ۶۶۲ نه در اصلاح ۱۳۹۹ در این فهرست آمده و نه در اصلاح ۱۴۰۳. شرط ارزش کمتر از بیست میلیون تومان و نداشتن سابقه کیفری که گاه برای قابل گذشت بودن تحصیل مال مسروقه ذکر می‌شود، در واقع به خود سرقت مربوط بود و همان شرط نیز در سال ۱۴۰۳ حذف شد. تنها استثنا، ارتکاب این جرم توسط افراد زیر هجده سال است، زیرا ماده ۱۰۴ جرایم تعزیری درجه پنج و پایین‌تر نوجوانان را، اگر بزه‌دیده داشته باشند، قابل گذشت می‌داند. بنابراین در مورد بزرگسالان، نصف شدن حبس که تبصره ماده ۱۰۴ برای جرایم قابل گذشت پیش‌بینی کرده، شامل این اتهام نمی‌شود.
وکیل مرضیه علوی (متخصص دفاع در جرایم علیه اموال)
پرونده‌های اتهام خرید، نگهداری و فروش مال مسروقه، از دادسرا تا تجدیدنظر، توسط مرضیه علوی، وکیل خرید مال مسروقه در تهران، پذیرفته می‌شود. دفاع وکیل در این اتهام معمولاً بر ناآگاهی موکل از سرقتی بودن مال در زمان خرید تکیه دارد.
مشاوره با وکیل کیفری تهران
جلسه مشاوره برای متهم به خرید مال مسروقه یا مالباخته‌ای که مال خود را نزد دیگری یافته، از طریق شماره وکیل خرید مال مسروقه، ۰۹۱۲۱۷۶۴۵۱۴، تعیین می‌شود. اطلاعات سایر پرونده‌های کیفری را در صفحه‌های وکیل کیفری و شماره وکیل پایه یک دادگستری آورده‌ایم.
خدمات حقوقی ما برای متهمان خرید مال مسروقه عبارتند از:
- حضور وکیل در کنار موکل در جلسه تحقیق پلیس آگاهی و دادسرا و اعتراض به قرار تأمین سنگین.
- گردآوری فاکتور، پیام‌ها، شهادت شهود و قیمت روز بازار برای اثبات حسن نیت خریدار.
- تنظیم لایحه دفاعیه و دفاع از موکل در دادگاه کیفری دو و مرحله تجدیدنظر.
- مطالبه ثمن و غرامت از فروشنده، پس از بازگرداندن مال به مالباخته.
در جلسه نخست، مرضیه علوی ماجرای خرید را از آشنایی با فروشنده تا پرداخت پول با موکل مرور می‌کند؛ زیرا از همین گفت‌وگو روشن می‌شود کدام قرینه به سود موکل است و کدام به زیان او. دیدار حضوری پس از تعیین وقت، در دفتری در تهران، میرداماد، بالاتر از میدان مینا، خیابان مینا صورت می‌گیرد.
مرضیه علوی، وکیل پایه یک دادگستری و عضو کانون وکلای دادگستری مرکز با شماره پروانه ۳۱۷۵۵ است. اگر برای توضیح درباره مالی که خریده‌اید احضار شده‌اید، پیش از دادن هرگونه اظهارات با ما تماس بگیرید.
روش اثبات بی گناهی در خرید مال مسروقه
اثبات بی گناهی در خرید مال مسروقه بر نشان دادن ناآگاهی شما از سرقتی بودن مال استوار است؛ یعنی باید روشن شود که هنگام خرید نه از سرقت خبر داشتید و نه قرینه‌ای اطمینان‌آور شما را به این آگاهی می‌رساند. طبق ماده ۴ قانون آیین دادرسی کیفری اصل بر برائت است و اثبات آگاهی متهم بر عهده دادسراست؛ ادله‌ای که وکیل برای نشان دادن حسن نیت خریدار ارائه می‌کند، عبارتند از:
- فاکتور و پرداخت بانکی: سند معامله با نام فروشنده و واریز پول به حساب او، که آشکار بودن خرید را نشان می‌دهد.
- قیمت متعارف: هم‌خوانی مبلغ پرداختی با قیمت روز، به استناد آگهی‌ها یا نظر کارشناسی که وکیل درخواست می‌کند.
- شهادت حاضران: اظهارات کسانی که هنگام معامله حاضر بوده‌اند و از چگونگی خرید خبر دارند.
- استعلام پیش از خرید: استعلامی که خریدار پیش از معامله درباره سرقتی نبودن خودرو یا سریال گوشی گرفته، از قوی‌ترین نشانه‌های حسن نیت اوست.
- رفتار پس از خرید: استفاده آشکار از مال یا تحویل داوطلبانه آن پس از اطلاع از سرقت.
در پرونده‌هایی که وکالت آن‌ها را پذیرفته‌ایم، وکیل این ادله را به ترتیب وقوع معامله ارائه می‌کند تا دادگاه تصویر روشنی از حسن نیت خریدار داشته باشد. دادگاه تجدیدنظر استان تهران نیز در دادنامه قطعی مورخ ۱۳۹۳/۹/۱۷ دو خریدار را به این دلیل که علم آن‌ها به سرقت احراز نشده بود، تبرئه کرد.
خرید مال مسروقه بدون اطلاع جرم است؟
خیر، خرید مال مسروقه بدون اطلاع جرم نیست؛ زیرا ماده ۱۴۴ قانون مجازات اسلامی در همه جرایم عمدی، علم مرتکب به موضوع جرم را شرط دانسته است. با این حال، قرائن اطمینان‌آور در حکم علم است؛ برای مثال، خرید گوشی نو به یک‌سوم قیمت از فردی ناشناس، ادعای بی‌اطلاعی خریدار را تضعیف می‌کند. خریدار بی‌اطلاع هم مال را به مالباخته بازمی‌گرداند، اما طبق مواد ۳۹۰ و ۳۹۱ قانون مدنی می‌تواند ثمن معامله، یعنی پولی را که پرداخته است، همراه با غرامات خود از فروشنده مطالبه کند.
نخستین اظهارات در کلانتری
جمله‌ای مانند «فروشنده مدرکی نداشت» در نخستین بازجویی، ممکن است بعدها همان قرینه‌ای شمرده شود که دادسرا برای اثبات آگاهی خریدار به آن استناد می‌کند؛ به همین دلیل، مشورت با وکیل پیش از ارائه توضیحات کمک می‌کند که اظهارات نخست خریدار ناخواسته به دلیلی علیه خود او تبدیل نشود.
عدم اثبات سرقت در تحصیل مال مسروقه چه اثری دارد؟
عدم اثبات سرقت در تحصیل مال مسروقه به برائت متهم می‌انجامد؛ زیرا موضوع ماده ۶۶۲ مالی است که «در نتیجه ارتکاب سرقت» به دست آمده و تا سرقت ثابت نشود، مالی مسروقه وجود ندارد.
وقتی مال گم شده است، نه دزدیده
اگر مالباخته مال خود را گم کرده و عنوان سرقت تنها در شکوائیه آمده باشد، خریدار به استناد ماده ۶۶۲ قابل مجازات نیست، هرچند مالک همچنان می‌تواند مال خود را مطالبه کند. لذا وکیل متهم نخست بررسی می‌کند که آیا شاکی از ابتدا ادعای سرقت داشته یا تنها از گم شدن مال شکایت کرده است.
بهترین راه دفاع از اتهام خرید مال مسروقه
بهترین راه دفاع از اتهام خرید مال مسروقه، ایجاد تردید در یکی از سه امری است که دادسرا برای محکومیت باید ثابت کند: وقوع سرقت، آگاهی خریدار و انجام معامله به دست خود او.
دفاع‌های رایج در اتهام خرید مال مسروقه
- ثابت نشدن وقوع سرقت، از جمله وقتی اختلاف طرفین ماهیتی حقوقی دارد.
- نبودن علم یا قرینه اطمینان‌آور در زمان خرید.
- بی‌اعتباری اقرار سایر متهمان علیه موکل، زیرا اقرار هر کس تنها درباره خود او نافذ است.
- یکسان نبودن مشخصات مال کشف‌شده با مال سرقت‌شده.
در پرونده‌های این دفتر، استناد به ماده ۲۱۱ قانون مجازات اسلامی اغلب به سود موکل بوده است؛ طبق این ماده، علم قاضی باید از مستندات بیّن به دست آید و حدس درباره آگاهی خریدار نمی‌تواند مبنای محکومیت باشد. اگر دفاع به برائت نرسد، وکیل جهات تخفیف را در همان لایحه مطرح می‌کند.
جرم تحصیل مال مسروقه
جرم تحصیل مال مسروقه عنوان کلی ماده ۶۶۲ است و خرید تنها یکی از مصادیق آن به شمار می‌رود؛ بنابراین مجازات تحصیل مال مسروقه با مجازات خرید یکسان است و دفاع وکیل در هر دو اتهام بر همان پایه‌ها استوار است.
تحصیل مال مسروقه یعنی چه؟
تحصیل مال مسروقه یعنی به دست آوردن مال دزدی به هر شکل؛ خریدن، پذیرفتن به‌عنوان هدیه، معاوضه و حتی دریافت آن بابت طلب، همگی تحصیل به شمار می‌روند. پرونده‌های خودروی سرقتی را در صفحه وکیل سرقت خودرو جداگانه توضیح داده‌ایم.
ارکان و شرایط تحقق جرم خرید مال مسروقه
ارکان جرم خرید مال مسروقه سه رکن است که باید همراه با وقوع سرقت پیشین احراز شوند و عبارتند از:
- رکن قانونی: ماده ۶۶۲ کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی.
- رکن مادی: تحصیل، مخفی کردن، قبول یا معامله مالی که پیش‌تر سرقت شده است.
- رکن معنوی: علم به سرقتی بودن مال یا وجود قرائن اطمینان‌آور، همراه با قصد انجام همان رفتار.
اثبات رکن معنوی معمولاً دشوارترین بخش کار دادسراست و دفاع وکیل نیز بیشتر بر همین رکن تکیه دارد.
رضایت شاکی در تحصیل مال مسروقه چه تاثیری دارد؟
رضایت شاکی در تحصیل مال مسروقه پرونده را مختومه نمی‌کند، اما از جهات تخفیف است و آثار آن عبارتند از:
- جهت تخفیف: بند «الف» ماده ۳۸ قانون مجازات اسلامی، گذشت شاکی را از جهات تخفیف شمرده و وکیل متهم به آن استناد می‌کند.
- کاهش یا تبدیل حبس: طبق بند «ب» ماده ۳۷، حبس درجه پنج ممکن است یک تا دو درجه کاهش یابد یا به جزای نقدی تبدیل شود.
- تعلیق مجازات: طبق ماده ۴۶، اجرای تمام یا بخشی از مجازات، با درخواست وکیل و وجود شرایط قانونی، ممکن است برای یک تا پنج سال معلق شود.
اعمال این آثار به تشخیص دادگاه است؛ به همین دلیل، وکیل متهم رضایت‌نامه را همراه با سایر جهات تخفیف به دادگاه ارائه می‌کند.
نمونه رای تحصیل مال مسروقه
یک نمونه رای تحصیل مال مسروقه، دادنامه قطعی مورخ ۱۳۹۱/۱۰/۱۰ شعبه ۶۳ دادگاه تجدیدنظر استان تهران است که محکومیت خریدار یک گوشی را نقض کرد:
اولاً: تحصیل مال مسروقه متعلق موقعیتی است که سرقت واقع شده و وقوع آن محرز باشد. (…) ثانیاً: صرف تحصیل مال مسروقه که جرم نیست بلکه چنانچه محصل مال با علم به مسروقه بودن مال نسبت به تحصیل آن اقدام نموده باشد، مرتکب جرم گردیده است (…)
شاکی این پرونده از گم شدن گوشی شکایت کرده بود و دادگاه با تکیه بر اصل برائت، فعال بودن سیم‌کارت متهم را نیز دلیل مجرمیت ندانست؛ لایحه دفاعیه وکیل در این پرونده‌ها نیز معمولاً بر همین دو استدلال تکیه می‌کند.
نمونه لایحه دفاعیه تحصیل مال مسروقه
با سلام و احترام؛ در خصوص اتهام انتسابی تحصیل مال مسروقه، به استحضار می‌رساند: یک) موکل مال موضوع پرونده را در تاریخ (…) از آقای / خانم (…) با هویت معلوم و در برابر پرداخت مبلغ (…) ریال خریداری کرده است که با قیمت متعارف بازار در همان تاریخ تناسب دارد. دو) ثمن معامله به حساب بانکی فروشنده واریز شده و فاکتور یا قولنامه معامله نیز به نام او تنظیم شده است؛ در هیچ مرحله‌ای از معامله پنهان‌کاری صورت نگرفته است. سه) موکل پس از خرید، مال را آشکارا مورد استفاده قرار داده و به محض اطلاع از ادعای شاکی، آن را داوطلبانه به مرجع انتظامی تحویل داده است. چهار) طبق ماده ۶۶۲ کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی، تحقق این جرم منوط به علم و اطلاع مرتکب یا وجود قرائن اطمینان‌آور بر مسروقه بودن مال است و طبق ماده ۱۴۴ همان قانون، علم مرتکب به موضوع جرم باید احراز شود؛ در حالی که هیچ دلیلی بر آگاهی موکل در پرونده موجود نیست. پنج) شاکی در شکوائیه نخستین از (گم شدن / مفقود شدن) مال سخن گفته و وقوع سرقت، که شرط تحقق جرم تحصیل مال مسروقه است، احراز نشده است. بنابراین با استناد به اصل برائت، صدور قرار منع تعقیب موکل مورد استدعاست. ضمناً موکل حق مطالبه ثمن از فروشنده را برای خود محفوظ می‌دارد.
با تشکر و تجدید احترام
(روز) / (ماه) / ۱۴۰۵
بند پنجم این لایحه تنها زمانی به کار می‌آید که وقوع سرقت در شکوائیه با ابهام مطرح شده باشد.
مرضیه علوی، وکیل پایه یک دادگستری و عضو کانون وکلای دادگستری مرکز با شماره پروانه ۳۱۷۵۵ است. اگر لایحه دفاعیه پرونده خرید مال مسروقه باید تا جلسه بعدی آماده شود، برای بررسی مدارک معامله تماس بگیرید.
سوالات متداول درباره مجازات خرید مال مسروقه
مسروقه یعنی چه؟
مسروقه واژه‌ای عربی به معنای دزدیده‌شده است؛ مال مسروقه، مالی است که از راه سرقت از دست مالک خارج شده است.
ماده قانونی خرید مال مسروقه کدام است؟
ماده قانونی این جرم، ماده ۶۶۲ کتاب تعزیرات مصوب ۱۳۷۵ است و قانون کاهش مجازات حبس‌های تعزیری ۱۳۹۹ نیز حبس آن را تغییر نداده است.
اخفای مال مسروقه از مصادیق کدام جرم است؟
اخفای مال مسروقه، یعنی پنهان کردن آگاهانه مال دزدی، از مصادیق جرم ماده ۶۶۲ است که در کنار تحصیل و معامله مال مسروقه آمده و همان مجازات خرید را دارد؛ در این اتهام نیز وکیل متهم آگاهی او را محل تردید قرار می‌دهد.
آیا رأی وحدت رویه‌ای درباره خرید مال مسروقه صادر شده است؟
رأیی که بیشتر به آن استناد می‌شود، رأی وحدت رویه شماره ۷۹۹ مورخ ۱۳۹۹/۷/۱۵ دیوان عالی کشور است که مسئولیت هر سارق را در رد مال، به اندازه مالی می‌داند که خود به دست آورده است؛ اما این رأی به شرکای سرقت مربوط است، نه خریدار.
اگر سارق مال مسروقه را بفروشد حکمش چیست؟
سارق به مجازات سرقت محکوم می‌شود و دادگاه تجدیدنظر استان تهران در دادنامه قطعی مورخ ۱۳۹۳/۷/۳۰، فروش مال دزدی توسط خود سارق را تعدد جرم، یعنی ارتکاب جرمی جداگانه در کنار سرقت، ندانسته است. اما خریدار آگاه جداگانه به استناد ماده ۶۶۲ تعقیب می‌شود و وکیل او دفاعی مستقل از سارق تنظیم می‌کند.
مجازات فروشنده مال مسروقه که خودش سارق نیست چیست؟
چنین فروشنده‌ای اگر از سرقت آگاه باشد، طبق ماده ۶۶۲ مجازات خریدار آگاه را دارد. فروش مال دیگری بدون اجازه مالک عنوان جداگانه‌ای دارد که در صفحه مجازات فروش مال غیر توضیح داده‌ایم.
به پرونده خرید مال مسروقه در کدام دادگاه رسیدگی می‌شود؟
تحقیقات در دادسرای محل وقوع جرم انجام می‌شود و پس از کیفرخواست، طبق ماده ۳۰۱ قانون آیین دادرسی کیفری، دادگاه کیفری دو به پرونده رسیدگی می‌کند. حضور وکیل متهم از همان مرحله دادسرا ممکن است.
خرید طلای دزدی هم جرم است؟
بله، اگر خریدار از سرقت آگاه بوده یا قرائن اطمینان‌آوری مانند قیمت بسیار پایین وجود داشته باشد؛ وکیل طلافروش متهم معمولاً دفتر خرید و مدارک هویتی فروشنده را مبنای دفاع قرار می‌دهد.
مالباخته می‌تواند از خریدار مال دزدی شکایت کند؟
بله، اما محکومیت خریدار به اثبات آگاهی او بستگی دارد؛ حتی اگر خریدار تبرئه شود، وکیل مالباخته استرداد مال را در همان پرونده کیفری درخواست می‌کند.
